Aπό την Εταιρεία Ελλήνων Ευεργετών
Φαίνεται ότι πίσω από τα φώτα της τρέχουσας επικαιρότητας, τα τελευταία 20 χρόνια συμβαίνουν αλλαγές που δεν καλύπτονται από τα δελτία ειδήσεων. Μία από αυτές τις ιστορικές αλλαγές, που δεν προβάλλεται, είναι η ανάδειξη των κοινωνικών επιχειρηματιών στην σημαντικότερη δύναμη κοινωνικής αλλαγής στον κόσμο. Υπάρχει μια χωρία καινοτόμων ανθρώπων,

που τους βρίσκει κανείς σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι με αποφασιστικότητα και πολλές φορές αυταπάρνηση, προωθούν λύσεις που μπορούν να αλλάξουν την ζωή στη γη.

 

Δεν είναι ούτε πολιτικοί, ούτε βιομήχανοι. Είναι γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, σύμβουλοι επιχειρήσεων, κοινωνικοί λειτουργοί, δάσκαλοι, κ.λ.π. ΄Εχουν εξαιρετικές ιδέες που βελτιώνουν την ζωή των ανθρώπων, τις οποίες προσπαθούν με επιμονή και προσήλωση να υλοποιούν.

Μερικοί ορίζουν τον κοινωνικό επιχειρηματία σαν τον άνθρωπο που αποτελεί δύναμη μετασχηματισμού : Τον άνθρωπο με νέες ιδέες για την λύση μεγάλων προβλημάτων που είναι ανυποχώρητος στην επιδίωξη των στόχων του.

Άλλοι ορίζουν τον κοινωνικό επιχειρηματία σαν άνθρωπο που αυξάνει την κοινωνική αποτελεσματικότητα. Κατ'άλλους πάλι ο "κοινωνικός επιχειρηματίας" είναι αυτός που ανοίγει νέους δρόμους με μία δυνατή καινούργια ιδέα που συνδυάζει οραματισμό και πρακτική λύση προβλημάτων.

Ο κύριος Jeff Skoll, ο πρώτος πρόεδρος του e-Bay, ενισχύει με το ομώνυμο Ίδρυμά του την κοινωνική επιχειρηματικότητα επενδύοντας και ενισχύοντας τους κοινωνικούς επιχειρηματίες. Εκτός απ'αυτό, ο κ. Skoll δημιούργησε με χορηγία του την Σχολή Διοίκησεως Επιχειρήσεων της Οξφόρδης, ειδικό κέντρο για την ανάπτυξη της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.

Περισσότερα από 200 Πανεπιστημιακά Ιδρύματα μόνο στις Η.Π.Α. και τον Καναδά έχουν ειδικά κέντρα ή σχολές ή δίνουν ειδικές διαλέξεις πάνω στο θέμα. Η Σχολή Διοικήσεως του Harvard ήδη εδώ και 16 χρόνια έχει συμπεριλάβει στα μαθήματα της το θέμα της "κοινωνικής επιχειρηματικότητας".

Το βραβείο Nobel για την ειρήνη, το 2004 δόθηκε στην περιβαλλοντολόγο Wangari Maathai από την Κένυα, που έχει ιδρύσει το Green Belt Movement και το 2006 στον Muhammad Yunus, που ίδρυσε την Τράπεζα των φτωχών (Grameen Bank, 1976) στην Ινδία. Και οι δύο αυτοί άνθρωποι είναι κοινωνικοί επιχειρηματίες. Αυτές οι επιλογές δείχνουν μιαν αλλαγή στην εστίαση της Σουηδικής Ακαδημίας για το βραβείο, που συνήθως πηγαίνει σε πρόσωπα της πολιτικής.

΄Ενα ενδιαφέρον πείραμα σχετικό με την κοινωνική επιχειρηματικότητα είναι αυτό που ξεκίνησε στην Βραζιλία, το Μεξικό και την Αργεντινή η Ελβετική Τράπεζα UBS, που όπως ξέρετε, περιλαμβανει στους πελάτες της μερικούς από τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου. Η Τράπεζα λοιπόν δημιούργησε μία σχέση συμμαχίας με την "ASHOKA", μία παγκόσμια μη κερδοσκοπική οργάνωση που ανακαλύπτει εξαίρετους "κοινωνικούς επιχειρηματίες" στους οποίους και επενδύει.

Οι δύο οργανισμοί αποφάσισαν να δώσουν ένα βραβείο για "κοινωνική επιχειρηματικότητα". Στην ουσία το βραβείο αποτελεί το πρόσχημα που φέρνει σε επαφή δύο ομάδες ανθρώπων που δεν θα μπορούσαν αλλιώς να συναντηθούν. Η UBS όντας ο μεγαλύτερος διαχειριστής πλούτου στην περιοχή ελέγχει το σταυροδρόμι πλούτου και ιδεών? ορθά λοιπόν σκέφτηκε να φέρει σε επικοινωνία τους ανθρώπους του κεφαλαίου με τους ανθρώπους των ιδεών. Η ASHOKA κάνει μία προεπιλογή από "κοινωνικούς επιχειρηματίες" με τους οποίους έχει συνεργαστεί τουλάχιστον για τρία χρόνια και μέσα από αυτούς βραβεύεται ένας.

Σημαντικό ρόλο στην υπόθεση αυτή δεν είναι μόνο το βραβείο, εξίσου σημαντικό είναι να προεπιλεγεί κάποιος και να βρεθεί στην ίδια αίθουσα με μία ομάδα πολύ πλουσίων εν δυνάμει δωρητών. Διότι η προεπιλογή δίνει μεγάλη αξιοπιστία και πολλοί από τους συντρέχοντες φεύγουν από την συνάντηση έχοντας εξασφαλίσει κάποιας μορφής βοήθεια.

Εκτός από την UBS, η ASHOKA συνεργάζεται με την DEUTSCHE BANK όπως και με δεκάδες άλλα μεγάλα Ιδρύματα. Ο συνεργάτης της ASHOKA στις Η.Π.Α., David Green, από κοινού με την DEUTSCHE BANK και με την Αμερικανική ΄Ενωση για την πρόληψη της τύφλωσης, δημιούργησαν το Eye Fund. Οι ευεργετούμενοι από το Eye Fund μπορούν να έχουν φροντίδα για τα μάτια τους, χάρη στην δραματική μείωση του κόστους περίθαλψης.

Για να αντιληφθείτε πόσο προχωρημένοι και διαφοροποιημένοι είναι οι τομείς δράσεως "των κοινωνικών επιχειρηματιών", που βραβεύτηκαν από την ASHOKA τα προηγούμενα χρόνια, σας αναφέρω το αντικείμενο με το οποίο ασχολούνται μερικοί απ'αυτούς που προεπελέγησαν. Αυτοί είναι :

- Ο Rory Stear - Ιδρυτής της Freeplay, μίας ΜΚΟ που κύριο έργο της είναι η ανάπτυξη δικτύων φτηνής εναλλακτικής ενέργειας σε υποβαθμισμένες περιοχές.

- Ο Jim Fruchterman - της ΜΚΟ Benetech Initiative που ασχολείται με την μεταφορά τεχνολογίας σε υποβαθμισμένες περιοχές.

- Η Victoria Health - Ιδρύτρια της One World Health ( που συνεργάζεται μεταξύ άλλων με το Ίδρυμα Gates ), παράγει χαμηλού κόστους φάρμακα για διάθεση σε φτωχές χώρες.

- Ο Patrick Struebi που με την οργάνωση του υποστηρίζει και βοηθάει αγροτικές κοινότητες και μικρούς καλλιεργητές ν'αποκτήσουν πρόσβαση στις διεθνείς αγορές ώστε να απαλλαγούν από τους ενδιάμεσους που τους εκμεταλλεύονται.

- Ο Rodrigo Villar που με την οργάνωση του "Centre for Sustainable Business" επιδιώκει να συμβάλει θετικά στην περιβαλλοντική και κοινωνική αλλαγή στο Μεξικό. Χρησιμοποιεί ένα μοντέλο χρηματοδότησης υψηλού ρίσκου από αυτά που χρησιμοποιούν νεοϊδρυόμενες εταιρίες της αγοράς ( venture capital start-up model) προκειμένου να βοηθήσει την δημιουργία πράσινων αειφόρων επιχειρήσεων που παράγουν οικολογικά προϊόντα με διεθνή standards.

- Ο Jos? Roberto από την Βραζιλία, με την οργάνωσή του Eco-Engenho, χρησιμοποιεί την ηλιακή ενέργεια για να βελτιώσει την πρόσβαση στο νερό και να αναπτύξει αρδευτικά μικροσυστήματα, που επιτρέπουν την γεωργική παραγωγή, χωρίς απώλεια νερού.

Η ASHOKA δεν είναι η μόνη οργάνωση που φέρνει σε επαφή τους κοινωνικούς επιχειρηματίες με τους πλούσιους και ισχυρούς. Ένα άλλο Ίδρυμα, που είναι αδελφό του Διεθνούς Οικονομικού Forum του Davos και λέγεται "Schwab Foundation", φέρνει σε επικοινωνία τους "κοινωνικούς επιχειρηματίες" με την επιχειρηματική και την πολιτική ελίτ στο Davos.

Δύο είναι οι ουσιαστικοί περιορισμοί στην ανάπτυξη των δράσεων των κοινωνικών επιχειρηματιών. Πρώτον η εξασφάλιση χρηματοδότησης, ώστε να αποκτήσουν το κρίσιμο μέγεθος που θα τους κάνει ορατούς και αποδεκτούς, σε εθνικό τουλάχιστον μέγεθος, και δεύτερον, η πλαισίωσή τους από ταλαντούχα στελέχη που πρέπει να προσελκύσουν από άλλους τομείς της οικονομίας με ανταγωνιστικούς οικονομικούς όρους.

Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια, ένας σημαντικός αριθμός από τους προικισμένους και ευφυείς (best and brightest, όπως τους αποκαλούν · είναι οι νέοι που προέρχονται από δυνατές σχολές και έχουν πολλές εναλλακτικές επιλογές) επιλέγουν να εργασθούν σε δουλειές που τους δίνουν ευκαιρίες κοινωνικής συμβολής. Π.χ. το 2006 και το 2007, το Acumen Fund (οργανισμός που παρέχει κρίσιμες υπηρεσίες - νερό, στέγαση, ηλεκτρική ενέργεια, υπηρεσίες υγείας - σε ανθρώπους που κερδίζουν λιγότερο από 4$ ημερησίως) έλαβε 1.100 αιτήσεις από MBA's (απόφοιτοι Σχολών Διοίκησης Επιχειρήσεων) για 15 θέσεις συνεργατών.

Η Bridgespan Group που παρέχει στρατηγική στήριξη σε οργανισμούς κοινωνικής δράσης, πρόσφατα έλαβε 1800 αιτήσεις MBA's για 18 θέσεις και υπάρχουν πολλά άλλα παραδείγματα.

Τα χρήματα που κερδίζει ένα στέλεχος στο χώρο της φιλανθρωπίας ασφαλώς δεν είναι όσα θα κέρδιζε εργαζόμενος στο χώρο των επιχειρήσεων. Αλλά το στέλεχος αυτό γνωρίζει ότι η συμβολή ενός προικισμένου νέου σε ένα Ίδρυμα ή ένα ΜΚΟ τα πρώτα χρόνια της καριέρας του εκεί, μπορεί να έχει καταλυτική σημασία (impact) για τον Οργανισμό αυτό, απ'όσο θα είχε στην Goldman Sachs που είναι γεμάτη από ευφυείς και προικισμένους νέους.

Συμπεράσματα και αναγκαίες βελτιώσεις στη λειτουργία των Ιδρυμάτων

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η εμφάνιση των νέων φιλανθρώπων έχει βελτιώσει πολύ τον τρόπο λειτουργίας και δράσης του τρίτου τομέα της κοινωνίας. (ΜΚΟ-Ιδρύματα-άλλες κοινωνικές οργανώσεις).

Εκεί που τον κανόνα αποτελούσε ο ερασιτεχνισμός και η ανεπάρκεια μπήκανε μέθοδοι και τεχνικές από τον χώρο των επιχειρήσεων που αναμφίβολα άλλαξαν τα πράγματα τόσο ώστε να μιλάμε για μία μικρή επανάσταση στο χώρο της φιλανθρωπίας.

Παρόλα αυτά πρέπει να επισημάνω ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες δομικές αδυναμίες στον χώρο των Ιδρυμάτων τις οποίες παλαιά και νέα Ιδρύματα πρέπει να φροντίσουν να εξαλείψουν.

Η πρώτη αδυναμία και ίσως η πιο δύσκολη στην αντιμετωπισή της είναι η μέτρηση αποτελεσματικότητας ενός Ιδρύματος.

Κάποτε όταν ο Carnegie έχτιζε βιβλιοθήκες, οι Rowntree & Cadbury έχτιζαν εργατικές κατοικίες, μπορούσε κάποιος εύκολα να διαπιστώσει τα ευεργετήματα που προέκυπταν από τις δράσεις αυτές με τα ίδια του τα μάτια.

Σήμερα όμως αυτό δεν είναι εύκολο, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για προσπάθειες που περιέχουν λίγο αόριστες και άπιαστες έννοιες, όπως παραδείγματος χάριν, "το να προσπαθείς να βοηθήσεις τους ανθρώπους ν'ανακαλύψουν τις εσωτερικές τους δυνάμεις για να κάνουν πράξεις καλές κι' αγαθές" που είναι μία βασική επιδίωξη του Ιδρύματος του κυρίου Omidyar. "Tο να αυξήσεις την αποτελεσματικότητα της κοινωνίας των πολιτών" ή "το να προσπαθείς να καταπολεμήσεις την κλιματική αλλάγή", είναι δράσεις πολύ δύσκολα μετρήσιμες ή απολύτως μη μετρήσιμες.

Πολλή δουλειά γίνεται στον τομέα αυτό της μέτρησης της αποτελεσματικότητας σε διάφορα κέντρα και πανεπιστήμια· προς το παρόν όμως, το θέμα είναι περισσότερο τέχνη παρά επιστήμη.

Η αποτελεσματικότητα της λειτουργίας των Ιδρυμάτων και η ανάγκη αναμόρφωσης της δραστηριότητος πολλών απ' αυτά απασχολεί και τα νομοθετικά σώματα τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Μεγάλη Βρεττανία. Στο Κονγκρέσο και στη Βουλή των Κοινοτήτων συζητούν λύσεις που θα δίνουν την ευκαιρία περιοδικής αξιολόγησης της δραστηριότητάς τους, όπου θα αποφασίζεται η συνέχιση ή μη του προνομιακού τους καθεστώτος.

Είναι ενθαρρυντικό πάντως ότι όλο και περισσότερα από τα παλαιά Ιδρύματα ενδιαφέρονται για την αποτελεσματικότητά τους και απαιτούν πλέον πολύ λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το πώς ακριβώς αξιοποιούνται οι χορηγίες τους.

Η δεύτερη αδυναμία που πρέπει οπωσδήποτε να ιαθεί είναι η ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια στην λειτουργία των Ιδρυμάτων. Πολλά Ιδρύματα και οργανισμοί κάνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα και αγνοούν ότι επαναλαμβάνουν το ένα την δουλειά του άλλου. Η μεγαλύτερη διαφάνεια θα βοηθούσε να αποφευχθεί η σπατάλη πολύτιμων πόρων και να προαχθεί η συνεργασία και η ενοποίηση της προσπάθειας πολλών Ιδρυμάτων που επιδιώκουν κοινούς στόχους.

Κάτι που επίσης επιβάλλεται να γίνεται από τα Ιδρύματα στα πλαίσια της διαφάνειας είναι η ειλικρινής αναγνώριση των αποτυχιών τους. Αυτό θα βοηθούσε και τους άλλους φιλανθρώπους να μάθουν από τα σφάλματα των προηγουμένων αλλά και το κράτος να μαθαίνει τι θα πρέπει να αποφεύγει.

Η τρίτη αδυναμία που θαμπώνει λίγο την καλή εικόνα των Ιδρυμάτων είναι η έλλειψη ειλικρινούς κοινωνικού απολογισμού. Η δημοκρατία και η πλουτοκρατία είναι δύο έννοιες όχι πάντα εύκολα συμβιβάσιμες. Το ν' αναφέρει λοιπόν κανείς ξεκάθαρα πού και πώς δαπανώνται χρήματα που εκφεύγουν από τον δημοκρατικό έλεγχο είναι κάτι που επιβάλλεται. Οι νέοι φιλάνθρωποι κυρίως θα πρέπει να εθιστούν στην ιδέα του δημόσιου ελέγχου, αλλά και στην κοινωνική κριτική κι' ακόμα στην ενδεχόμενα εχθρική αντιμετώπισή τους από μέρους των πολιτών, ειδικότερα στις περιπτώσεις όπου ορισμένα έργα τους αποτυγχάνουν.