Του Μάνου Τουρπάλη
Το πράσινο ... 'πουλάει'...αποφάνθηκε ο συνάδελφος στο γραφείο, σηκώνοντας το φρύδι με ύφος 'εμένα δεν με πιάνουνε κορόιδο' και πήρε μιαν ανάσα. Το αρχικό θέμα της συζήτησης δεν ήταν ο Παναθηναϊκός, αλλά το κατά πόσο είναι αληθινά τα σενάρια υπερθέρμανσης του πλανήτη.  Πηδώντας από το ένα θέμα στο άλλο, είχαμε καταλήξει να συζητάμε για το πλήθος των διαφημίσεων που όλο και

συχνότερα χαρακτηρίζουν τα προς πώληση αγαθά 'οικολογικά', 'φιλικά προς το περιβάλλον' κ.λπ. κ.λπ.

 

 
Η πρώτη φορά που είχα δει να διαφημίζουν τέτοια πράσινη πραμάτεια, ήταν μια επιγραφή σε ένα φορτηγάκι συνεργείου καθαρισμού, κι αυτό τότε απλώς με διασκέδασε.  Αλλά το γαϊτανάκι μεγάλωσε, κι ήρθε καιρός που το δαιμόνιο του Έλληνα (και όχι μόνο, φαντάζομαι) στράφηκε μαζικά στην εκμετάλλευση του φαινομένου, και σκέφτηκε:

'πράσινο' είναι η μόδα ? ... πράσινο θα δώσουμε.  Μόνο πράσινο ? και λαχανί και βεραμάν και ό,τι θέλει ο κόσμος.

Κι έτσι χωρίς καλά-καλά να προφτάσουμε να καταλάβουμε τι σημαίνει στ’ αλήθεια 'πράσινο', μας πλημμύρισαν εικόνες και δηλώσεις τόσο 'οικολογικές' που φτάνεις να απορείς αν όντως ζεις σ’ αυτήν την χώρα, που θα έπρεπε να είναι παράδεισος, τουλάχιστον από αγαθά.  Η διαφήμιση όμως που στάθηκε αφορμή για την κουβέντα και από επαγγελματικό ενδιαφέρον την συζητούσαμε στο γραφείο, αφορούσε σε κουφώματα αλουμινίου, τα οποία παρουσιάζονταν σαν το στέμμα της οικολογικής συνείδησης και απαραίτητη επιλογή για τον 'συνειδητοποιημένο' καταναλωτή.  Και ναι μεν τέτοια κουφώματα όντως συμβάλλουν στην εξοικονόμηση ενέργειας ψύξης και θέρμανσης, αλλά βέβαια στην καταχώρηση πουθενά δεν αναφερόταν - πως θα μπορούσε, άλλωστε  - η ενεργοβόρα διαδικασία παραγωγής του αλουμινίου.

Χώρια που τα αποθέματα πρώτης ύλης του βωξίτη δεν είναι ανεξάντλητα.  Με αυτόν τον τρόπο και δια της πλαγίας οδού προωθούνται όλο και περισσότερα προϊόντα, και μάλιστα χωρίς καν πραγματικά οφέλη, όπως το προηγούμενο παράδειγμα.  Γιατί πλαγίας ? μα γιατί ενισχυμένα από 'επιστημονικές' παρουσιάσεις τεχνοκρατών δεν παρουσιάζονται - έως και αποκρύπτονται - τα χαρακτηριστικά εκείνα που 'δεν συμφέρει' να μαθευτούν.

Μα 'καλά, τι λες τώρα', θα πει κάποιος, 'ότι το αλουμίνιο δεν είναι οικολογικό?  Αφού ανακυκλώνεται'. Να λοιπόν κι άλλη μια θετική ιδιότητα του υλικού. Αλλά πόσες ιδιότητες έχει, κι από αυτές πόσες έχουν σχέση με το περιβάλλον, και με ποιο τρόπο ? και πως μπορεί ο μέσος καταναλωτής να κρίνει και να έχει άποψη ?

Τα πράγματα είναι αλήθεια ότι έχουν πάντα περισσότερες από  μία όψεις - και είναι δύσκολο να είναι κάποιος αρκετά ενημερωμένος σε όλα τα πεδία ώστε να 'διαβάζει ανάμεσα στις γραμμές' - μηδενός εξαιρουμένου. Έτσι όμως δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για εκμετάλλευση κατά το δοκούν.  Κι αυτό κάνει πολλαπλή ζημιά: από τη μια (ενδεχομένως) παραπλανεί, κι από την άλλη κουράζει και αποπροσανατολίζει τους καταναλωτές, καθώς κανείς στο μέλλον δεν θα δίνει ιδιαίτερη σημασία, αφού όλα τα προϊόντα και όλες οι υπηρεσίες θα αποκτήσουν με κάποιο τρόπο - στην Ελλάδα ζούμε, άλλωστε - κάποιο 'οικολογικό' ταμπελάκι που θα πιστοποιεί την φιλικότητά τους προς το περιβάλλον.  Η υπερβολική δε χρήση της 'πράσινης' καταναλωτικής προπαγάνδας έχει και μια ακόμα σημαντική παρενέργεια: μας κάνει όλους δύσπιστους σχετικά με την ειλικρίνεια των κινήτρων.

Και έτσι ο συνάδελφος, μετά το απόφθεγμα '...το πράσινο πουλάει΄, συμπλήρωσε: '...τώρα πρέπει να πουλήσουν: φωτοβολταϊκά, υβριδικά αυτοκίνητα και δεν ξέρω τι άλλο, για αυτό μας πιπιλίζουν τα μυαλά' , προσδίδοντας έτσι και ελεεινά οικονομικά κίνητρα στην προώθηση της πράσινης τεχνολογίας.

Κάπου εδώ ήρθε η ώρα να κάνουμε έναν διαχωρισμό. Τι είναι σημαντικό, και τι κάνουμε γι αυτό. Και αφού όλα κρίνονται από το αποτέλεσμα, αυτό που θα μείνει είναι οι επιπτώσεις στο περιβάλλον.  Και αυτές δυστυχώς δεν είναι αναστρέψιμες - ο πλανήτης έχει ήδη μπει σε τροχιά υπερθέρμανσης.  Αν όμως αυτό δεν μπορούμε πια να το σταματήσουμε, μπορούμε - ίσως ακόμα - να το χειριστούμε.  Δηλαδή να προσπαθήσουμε να το περιορίσουμε και να προσαρμοστούμε. Πρέπει λοιπόν να αναπτύξουμε μια κριτική ικανότητα - να αναγνωρίζουμε και να διαχωρίζουμε μερικά πράγματα - αν μας ενδιαφέρει, βέβαια.

Πρώτα για τα κίνητρα: έχει σημασία η ειλικρίνεια ? προφανώς και έχει.  Από την άλλη, αφού η τεχνολογία προχωράει και δεν γυρίζουμε στο παρελθόν, γιατί να μην προσαρμόσουμε την ανάπτυξη σε κάτι που ίσως θα κάνει την διαφορά ? τι κακό έχουν τα υβριδικά αυτοκίνητα ? τι κακό έχουν τα Φωτοβολταϊκά ? αν ρωτήσετε εμένα, κανένα.  Αντιθέτως. Αρκεί να υπάρχουν οι γνώσεις και άρα η ικανότητα να διακρίνει κάποιος τι πραγματικά του χρειάζεται και τι πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα (σε σχέση με το περιβάλλον) έχει η μια λύση έναντι της άλλης.

Μια που αναφέραμε τα αυτοκίνητα, για παράδειγμα, σε πόσους άραγε είναι γνωστό ότι η παραγωγή ενός καινούργιου αυτοκινήτου καταναλώνει τόση ενέργεια όση θα ξοδευτεί στα καύσιμα για τουλάχιστον 2-3 χρόνια χρήσης (ανάλογα τα μοντέλα) του παλιού ? και πόσοι γνωρίζουν ότι ένα από τα πιο γνωστά υβριδικά έχει μεν όντως μείωση των ρύπων κατά σχεδόν 30% σε ταξίδι αλλά λιγότερο από 15% στην πόλη (στοιχεία 2004) ?

Επομένως πρώτα απ΄όλα, θα πρέπει να εκτιμήσουμε ρεαλιστικά τις ανάγκες μας.  Κι όταν φτάσει η ώρα της επιλογής ? τι κάνουμε ?

Μαθαίνουμε.

Δυστυχώς ή ευτυχώς δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Ρωτάμε, διαβάζουμε, ακούμε και σκεφτόμαστε.  Και για να μην παραδέρνουμε σε άγνωστα πελάγη, ας πάρουμε τα πράγματα μεθοδικά κι από την αρχή:

Τι μας ενδιαφέρει - από περιβαλλοντική σκοπιά - σε κάθε αγαθό, προϊόν ή υπηρεσία ?

- η φιλικότητα προς το περιβάλλον.

Από τι εξαρτάται αυτό ?

- από τρεις βασικούς παράγοντες:

την διατήρηση φυσικών πόρων
την ρύπανση που προκαλεί και από
την ενέργεια που καταναλώνεται στην παραγωγή και την χρήση του αγαθού

Έτσι λοιπόν προκύπτει ένας αρχικός μπούσουλας - για όποιον ενδιαφέρεται πάντα.  Από κει και πέρα, τα πράγματα αλλάζουν για κάθε περίπτωση, όμως εξακολουθούν να έχουν κοινά και αλληλένδετα χαρακτηριστικά.  Φυσικοί πόροι, για παράδειγμα.  Γιατί είναι σημαντική η διατήρησή τους ?  Πέρα από την προφανή απάντηση της αειφορικής ανάπτυξης ( = έχω και θα έχω, σε αδόκιμη αλλά κατανοητή απόδοση) που εξασφαλίζει πόρους για τις επερχόμενες γενιές, σκεφτείτε το εξής απλό, σε σχέση π.χ. με το ξύλο: τα δάση ξαναγίνονται, τα ορυκτά όχι (όχι τουλάχιστον στην χρονική κλίμακα της ιστορίας του ανθρώπου).

Επομένως η διατήρηση δεν αφορά σε μια 'μουσειακή' προσέγγιση, αλλά σε μια λογική διαχείριση.  Το ίδιο και για την ρύπανση, και κυρίως για την κατανάλωση ενέργειας.  Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό, απλώς να σκεφτούμε με ποιό τρόπο παράγεται το αγαθό, τι χρήση θα κάνουμε  και ποιά τύχη θα έχει όταν δε θα μας χρειάζεται πια.

Δεν μπορούμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω, ούτε την τεχνολογία, μπορούμε όμως να ζυγίσουμε - με την κατάλληλη ενημέρωση - τις επιπτώσεις.  Για την ρύπανση δεν χρειάζονται παραδείγματα, αρκεί το περίφημο της πλαστικής σακούλας, που συνοδεύει κάθε μας αγορά.  Η ενέργεια είναι πιο περίπλοκο ζήτημα, γιατί καταναλώνουμε ενέργεια σε κάθε φάση της ζωής ενός αγαθού.  Ενέργεια για την παραγωγή του, ενέργεια για την μεταφορά του, ενέργεια στην χρήση του και ενέργεια για να το ξεφορτωθούμε.  Σκεφθείτε κάτι καθημερινό, ένα σαπούνι ας πούμε. Κάποιος κάπου το έφτιαξε.  Πόσο μακριά, και πως ήρθε μέχρι εδώ ?  Με τι υλικά φτιάχτηκε ?  και που θα καταλήξει ?  απλές ερωτήσεις, οι απαντήσεις όμως δυστυχώς δεν είναι πια απλές και ούτε εννοούνται, όπως πριν από μερικά χρόνια.  Πολύ απλά, πρέπει να αρχίσουν να μας ενδιαφέρουν, αν όντως μας ενδιαφέρει το περιβάλλον.

Ήρθε όμως η ώρα να φτάσουμε σε κάποιο συμπέρασμα, και μόνο μια λύση φαίνεται να έχει ο καταναλωτής: ενημέρωση.

Διαβάζετε αυτό το κείμενο στο internet, επομένως μάλλον είστε ήδη αρκετά ενημερωμένοι, τουλάχιστον για τις δυνατότητες της τεχνολογίας.  Κι ακόμα, μπορείτε πάντα να ψάξετε λίγο περισσότερο, είτε στο δίκτυο είτε όπου αλλού.  Αναζητήστε λοιπόν συγκεκριμένες απαντήσεις σε συγκεκριμένα ερωτήματα και συγκεκριμένα χαρακτηριστικά κάθε αγαθού.  Μάθετε που παράγεται, και 'εκτιμήστε' το κόστος της μεταφοράς.  Αν πραγματικά σας ενδιαφέρει, μάθετε πόσο χρόνο θα κάνει να αποδομηθεί (αν αποδομείται) στη φύση.  Αν σας ενδιαφέρει ακόμα περισσότερο, μάθετε πόση ενέργεια χρειάζεται για να παραχθεί και να χρησιμοποιηθεί. Και μετά καταναλώστε.  Το σαπούνι που ανέφερα είναι σαν παράδειγμα ίσως υπερβολικό, αλλά σίγουρα θα βρείτε κάτι σημαντικό που σας ενδιαφέρει.

Αν όντως 'πουλάει' το πράσινο, κάντε το να αξίζει τον κόπο.