altΤης Ξένιας Κουτσογιάννη*
Η έννοια της Κοινωνικής Οικονομίας και κατ' επέκταση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας δεν είναι κάτι νέο. Για την ακρίβεια είναι τόσο παλιό όσο οι ανθρώπινες κοινωνίες κι η ανάγκη να παραχθούν και να διανεμηθούν δίκαια αγαθά κι υπηρεσίες. Στον σύγχρονο κόσμο οι επιχειρήσεις οι οποίες εξυπηρετούν τη Κοινωνική Οικονομία έχουν πάρει πολλές και διαφορετικές μορφές ανάλογα με

τους τόπους, τις κοινωνίες από τις οποίες προκύπτουν και τις οποίες εξυπηρετούν καθώς και τα ήθη των καιρών. Η δυσκολία που αντιμετωπίζει η πλειοψηφία των «αμύητων» σημερινών ανθρώπων στη κατανόηση της έννοιας της κοινωνικής οικονομίας κι επιχειρηματικότητας οφείλεται στο τρόπο σκέψης της σημερινής κοινωνίας, η οποία ταυτίζει υποχρεωτικά την επιχειρηματικότητα με το κέρδος. Αν πεις σήμερα ότι ασχολείσαι με κάποια επιχείρηση η οποία δεν έχει σαν σκοπό το οικονομικό κέρδος θα θεωρηθείς τουλάχιστον γραφικός αν όχι ηλίθιος.

Με οικονομικούς όρους, οι κοινωνικές επιχειρήσεις είχαν κι εξακολουθούν να έχουν οικονομικούς σκοπούς κι όχι κερδοσκοπικούς. Δηλαδή στοχεύουν στη δημιουργία μιας δίκαιης αμοιβής για όλους τους εργαζόμενους αλλά και την αυτοχρηματοδότηση της βιωσιμότητας της επιχείρησης αποκλείοντας βάση του καταστατικού τους τη διανομή κερδών.

Κάθε επιχείρηση, ανεξάρτητα από τη μορφή της, παράγει κάποιο οικονομικό αποτέλεσμα το οποίο ονομάζεται «κέρδος» αν είναι θετικό και «ζημία» αν είναι αρνητικό. Είναι αυτονόητο ότι κάθε επιτυχημένη επιχείρηση επιδιώκει να έχει πάντα όσο το δυνατόν μεγαλύτερο θετικό αποτέλεσμα – δηλαδή «κέρδος». Η διαφορά μεταξύ κερδοσκοπικής επιχείρησης και κοινωνικής επιχείρησης βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η επιχείρηση διαχειρίζεται το θετικό οικονομικό αποτέλεσμα. Οι κερδοσκοπικές επιχειρήσεις ονομάζουν το θετικό οικονομικό αποτέλεσμα κέρδος κι έχουν σα πρωταρχικό και μόνο μέλημα τη διανομή του στους εταίρους ή μετόχους τους. Από την άλλη, όπως είπαμε, οι κοινωνικές επιχειρήσεις απαγορεύεται βάσει του καταστατικού τους να διανείμουν κέρδη και είναι υποχρεωμένες να μοιράσουν μέρος του θετικού οικονομικού αποτελέσματος στους εργαζόμενους -σαν πριμ παραγωγικότητας- και να επανεπενδύσουν το υπόλοιπο στην βελτίωση, τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη της επιχείρησης. Είναι δηλαδή θέμα συνειδητής επιλογής του μελλοντικού επιχειρηματία αν η επιχείρηση που θα ιδρύσει θα είναι κερδοσκοπική ή κοινωνική.

Αν αυτό σας ακούγεται εξωφρενικό απλά δεν κάνετε για κοινωνικός επιχειρηματίας! Να τονίσουμε όμως ότι η κοινωνική επιχειρηματικότητα κι οι κοινωνικές επιχειρήσεις ήταν αυτές που δημιούργησαν ανθηρές τοπικές οικονομίες και ισχυρές συντεχνίες ανά τους αιώνες. Ήταν αυτές που έβγαλαν ολόκληρα χωριά κι ολόκληρες περιοχές από τη φτώχεια και την αφάνεια, με περισσότερο γνωστή τη "Κοινή Συντροφία και Αδελφότητα των Αµπελακίων" στ' Αμπελάκια της Θεσσαλίας για την καλλιέργεια κι εμπορία βαμβακιού που ιδρύθηκε στα τέλη του 16ου αιώνα αλλά και πολλές άλλες όπως: ο συνεταιρισμός της Χίου για την παραγωγή μεταξιού και την κατασκευή μεταξωτών υφασμάτων, ο συνεταιρισμός στα Μαδεµοχώρια της Χαλκιδικής για εκμετάλλευση των μεταλλείων της περιοχής , οι ναυτικοί συνεταιρισμοί της Ύδρας, των Σπετσών και των Ψαρών, οι συνεταιρισμοί των κοινοτήτων του Πηλίου, οι συνεταιρισμοί των χτιστάδων από τα μαστοροχώρια της περιοχής της Κόνιτσας, και πολλοί άλλοι. Πως γίνεται αυτό; Απλά κάνοντας πράξη το γνωστό ρητό «η ισχύς εν τει ενώσει». Ό,τι δεν μπορεί να καταφέρει κάποιος μόνος του, το καταφέρνει μαζί με άλλους. Άλλωστε στη συνεργασία (και τη εξειδίκευση) βασίζεται η σημερινή κοινωνία. Άλλος χτίζει, άλλος ράβει, άλλος ζυμώνει, άλλος γιατρεύει, άλλος διαβάζει, άλλος γράφει, άλλος χορεύει και τραγουδά, άλλος ταξιδεύει στις θάλασσες κι όλοι μαζί οργανωμένοι σε κοινωνίες κάνουμε τη ζωή μας ευκολότερη κι ίσως καλύτερη. Η Κοινωνική Οικονομία βασίζεται στην αξιοποίηση του λεγόμενου Κοινωνικού Κεφαλαίου το οποίο δεν είναι τίποτα λιγότερο και τίποτα περισσότερο από τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες που έχουν οι τοπικές κοινωνίες, οι συντεχνίες κι κοινές προσπάθειες ανθρώπων που μοιράζονται τις ίδιες προσδοκίες κι ανησυχίες.

Οι δραστηριότητες του τομέα της κοινωνικής οικονομίας, αν κι ιδιαίτερα ανεπτυγμένες στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες και την Αμερική, δεν είναι ακόμα ευρέως γνωστές στη χώρα μας. Οι Έλληνες ακόμα παλεύουμε να απαλλαγούμε από την εξωφρενική μας εξάρτηση από τον υπέρμετρο πλουτισμό και το φλερτ μας με το αθέμιτο κέρδος.

Πρόσφατα (τον Νοέμβριο του 2011) το υπουργείο Εργασίας, παρουσίασε τον 4019, ένα ολοκληρωμένο νόμο ο οποίος αφορά τη σύσταση και τη λειτουργία των Κοινωνικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων και κατάρτισε ένα αξιόλογο επιτελείο νέων υπαλλήλων με κέφι κι όραμα, οι οποίοι στέκονται στη κυριολεξία στο πλευρό κάθε νέου επιχειρηματία που επιθυμεί να ασχοληθεί με το αναγεννημένο αυτό είδος επιχειρηματικότητας . Το οξύμωρο είναι ότι παρά το γεγονός ότι ο νόμος ορίζει σαφώς ότι πρόκειται για μη κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρήσεις, κατά την έννοια που αναπτύξαμε πιο πάνω, μεμονωμένοι υπάλληλοι σε διάφορες υπηρεσίες όπως εφορίες, επιμελητήρια κλπ, εξακολουθούν να μην κατανοούν ούτε το πνεύμα του νόμου, ούτε την ειδοποιό διαφορά μεταξύ κερδοσκοπικής και μη κερδοσκοπικής επιχείρησης δημιουργώντας χίλια μύρια προβλήματα και γραφειοκρατικές δυσκολίες στους άτυχους που θα πέσουν στα νύχια τους.

Τι πρέπει να ξέρετε πριν ακόμα ξεκινήσετε:

Για να είναι μια τέτοια προσπάθεια επιτυχημένη και βιώσιμη χρειάζεται ανίχνευση της τοπικής κοινωνίας και των τοπικών ευκαιριών ώστε η ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ να είναι σωστά στοχευμένη. Ποια ακριβώς είναι η ανάγκη που πρέπει να καλυφθεί; Με ποιο τρόπο ακριβώς; Πως μπορεί να κινητοποιηθεί η τοπική κοινωνία; Πως μπορεί να προβληθεί το έργο της;

Σύμφωνα με τον 4019 ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. μπορούν να ιδρυθούν για:

Παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας όπως κοινωνικά παντοπωλεία, κοινωνικά εστιατόρια, κλπ, ικανοποίηση συλλογικών αναγκών όπως ανάδειξη και προστασία του πράσινου, ανακύκλωση, παροχή υπηρεσιών που προάγουν το τοπικό και συλλογικό καλό, όπως: πολιτισμός, περιβάλλον, οικολογία, εκπαίδευση, αξιοποίηση και προώθηση τοπικών προϊόντων, διατήρηση παραδοσιακών δραστηριοτήτων και επαγγελμάτων, καθώς επίσης για παροχή υπηρεσιών κοινωνικού χαρακτήρα σε ομάδες πληθυσμού, όπως: ηλικιωμένοι, βρέφη, παιδιά, άτομα με αναπηρία ή άτομα με χρόνιες παθήσεις, ΑμεΑ, κλπ

Γιατί η πρόταση αυτή αποτελεί καλό νέο

Οι ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. είναι μια νέα ευέλικτη μορφή επιχείρησης, με χαμηλό ρίσκο, ειδικά σχεδιασμένη για το δύσκολο επιχειρηματικό περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις σε κεφάλαια, με προνομιακή φορολόγηση και δυνατότητα άμεσης χρηματοδότησης από το ΕΣΠΑ. Το μόνο που χρειάζεται να κάνει κάθε νέος επίδοξος κοινωνικός επιχειρηματίας είναι να μελετήσει σε βάθος το κοινωνικό περιβάλλον στη περιοχή που θέλει να δραστηριοποιηθεί και να επιλέξει σωστά τους εταίρους του ώστε να αποκτήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διείσδυση στην τοπική κοινωνία - στόχο. Το Διαπολιτισμικό Ινστιτούτο Αλληλεγγύης ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΑΙ, σε συνεργασία με το ΚΕΚ ΣΒΙΕ είναι στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου για κάθε είδους πληροφορία και διευκρίνηση. Μάλιστα θέλοντας να διευκολύνουν, το δυνατόν περισσότερο, εκείνους που βλέπουν στην Κοινωνική Οικονομία μια πιθανή διέξοδο από την ανεργία, οργανώνουν σειρά ενημερωτικών σεμιναρίων κι αναλαμβάνουν τη στήριξη κάθε προσπάθειας από το αρχικό επιχειρηματικό πλάνο μέχρι τη χρηματοδότησή της από το ΕΣΠΑ.

*Η Ξένια Κουτσογιάννη είναι οικονομολόγος – δημοσιογράφος, μέλος της ΕΣΗΕΑ και πρόεδρος του Διαπολιτισμικού Ινστιτούτου Αλληλεγγύης «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΑΙ»